Sâu đục thân và biện pháp phòng trừ sâu đục thân ngô

(Tên khoa học: Ostrinia nubilalis (tên gọi khác là Ostrinia furnacalis), họ Ngài Sáng (Pyralidae), Bộ Cánh Vảy (Lepidoptera).

Sâu đục thân ngô là loài sâu khá phổ biến và thường gây hại khá nặng ở nhiều vùng trồng ngô (bắp) ở nước ta. Loài sâu này có thể gây hại quanh năm, nhưng chủ yếu hại nặng nhất vào vụ hè thu do thời gian này thời tiết mưa nhiều, độ ẩm cao, lá bắp rậm rạp tạo điều kiện thuận lợi cho sâu hại phát triển. Ruộng ngô (bắp) bị sâu đục thân hại nặng có khi lên đến 80 – 90% và làm giảm năng suất nghiêm trọng. Nắm được nhu cầu thực tế ngoài đồng ruộng, “Phân bón Sông Mã” xin giới thiệu cho bà con và các bạn cách nhận biết triệu chứng xuất hiện sâu đục thân ngô từ đó có các biện pháp phòng trừ sâu đục thân ngô sớm và hiệu quả.

sâu đục thân ngô

1. Đặc điểm hình thái và sinh học của sâu đục thân ngô (Ostrinia nubilalis)

Sâu đục thân ngô gây hại từ giai đoạn ngô có từ 7 – 9 lá đến khi ngô thu hoạch. Trong đó, sâu tấn công mạnh và gây hại nhiều nhất vào thời gian từ khi ngô trỗ cờ đến khi hình thành bắp.

- Con trưởng thành (bướm) chúng hoạt động chủ yếu từ lúc chiều tối đến sáng, ban ngày chúng thường nấp vào trong bẹ lá, đọt cây ngô hay ở các bờ cỏ dại.

+ Con trưởng thành đực có thân dài từ 12 – 15mm, sải cánh rộng 22 – 30mm. Cánh trước màu vàng tươi đến vàng nhạt.

+ Con trưởng thành cái có chiều dài thân từ 13 – 17mm, sải cánh rộng 25 – 30mm. Cánh trước có màu vàng nhạt hơn so với con trưởng thành đực. Thời gian sống khoảng 10 ngày. Con cái đẻ trứng thành từng ổ, ổ trứng thường được đẻ ở mặt dưới lá, nhưng đôi khi vẫn thấy ở mặt trên và được gắn chặt vào mặt lá. Một con cái trưởng thành có thể đẻ được từ 20 – 200 trứng.  

- Trứng được đẻ thành ổ xếp chồng lên nhau như vảy cá, có hình bầu dục dẹp, khi mới đẻ có màu trắng sữa, mặt trên trơn bóng. Vài ngày sau trứng có một chấm đen trông rõ dần lên. Thời gian ủ trứng từ 4 – 7 ngày.

- Sâu non mới nở có màu hồng, đầu đen, càng lớn sâu đổi dần thành màu trắng sữa. Mỗi đốt bụng có sáu đốm đen tròn, giữa đốm có một sợi lông mọc dài ra. Sâu lớn đủ sức dài từ 15 – 22mm, màu nâu vàng, có những sọc nâu mờ chạy dọc trên lưng từ đầu đến cuối thân. Ấu trùng có 6 tuổi, phát triển từ 18 – 41 ngày.

+ Khi còn nhỏ sâu cắn nõn lá non hay cuống hoa đực, khi lá mở ra sẽ thấy trên lá có những lỗ thủng thẳng hàng nhau, nếu bị hại nặng có thể làm rách lá.

+ Khi lớn, sâu đục vào trong thân cây hoặc vào bắp và lõi, làm cho cây suy yếu, còi cọc (nếu như gặp mưa to có thể gẫy ngang).

- Nhộng có màu nâu nhạt, dài khoảng 15 – 19mm. Giai đoạn nhộng phát triển từ 5 – 12 ngày, trung bình từ 7 – 12 ngày.

2. Tập quán sinh sống và cách gây hại của sâu đục thân ngô

Sâu đục vào thân ngô ăn hết phần thịt mềm trong thân cây, và thải phân ra ngoài qua các vết đục vào thân. Thân ngô rỗng làm cho quá trình vận chuyển chất dinh dưỡng khoáng và nước bị ngưng trệ làm cây suy yếu, còi cọc, dễ gẫy. Cây thường bị gẫy ngay trên hoặc dưới bắp, nếu cây bị gẫy ở dưới bắp thì cây đó coi như mất hết không có năng suất. Còn nếu gãy trên bắp thì sẽ làm bắp kém phát triển, tỷ lệ hạt lép nhiều, giảm năng suất và chất lượng hạt. Khi bắp mới hình thành chúng cắn râu làm quá trình thụ phấn bị ảnh hưởng và chui vào bắp cắn phá khiến bắp bị cong queo, hạt không chắc, nham nhở.

sâu đục thân ngô

- Con trưởng thành (bướm) rất thích ánh sáng đèn và hoạt động nhiều từ lúc chiều tối đến sáng. Từ 2 – 3 ngày sau khi vũ hóa bướm bắt đầu đẻ trứng.

+ Con trưởng thành cái (bướm) thường tập chung đẻ trứng ở những ruộng ngô xanh tốt đang ở giai đoạn sinh trưởng thích hợp như cây có 7 – 9 lá, nhưng thích nhất là ở những ruộng ngô (bắp) sắp trỗ cờ.

- Sau khi trứng nở, sâu ăn hết vỏ trứng và chất keo phủ ổ trứng. Sau đó bò xung quanh ổ trứng một thời gian ngắn, rồi mới nhả tơ phân tán nhờ gió đưa từ lá này sang lá khác từ cây này sang cây khác. Sâu tuổi nhỏ thường thích các lá chưa mở, bẹ lá non hay vỏ bắp vì ở tuổi 1 và 2 sâu chưa có khả năng đục vào thân.

- Tùy giai đoạn sinh trưởng của cây ngô (bắp)  mà sâu có tập quán gây hại khác nhau:

+ Nếu cây ngô còn non, chưa có lóng: Sâu ăn các lá đang còn cuốn.

+ Nếu cây ngô đã có lóng: Từ tuổi 2 – 3 sâu chui vào nách lá và ăn ở mặt trong của lá, sau đó đục vào thân ngô ở vị trí trên của mắt đốt, sau đó ăn dần hết phần thịt ngô.

sâu đục thân hại ngô

+ Ngoài thân ngô, sâu còn tấn công lên phía trên cờ ngô, lúc còn ở bên trong thân hay đã trỗ, ăn hoa đực, nhất là hạt phấn còn non. Sâu còn tấn công vào bắp nhưng chỉ ăn vỏ hoặc lõi của bắp.

Lưu ý: Do sâu không đủ sức để đục qua mắt, nên phải chui ra ngoài mỗi khi muốn sang đốt, lóng khác. Trên 1 cây sẽ có nhiều sâu sinh sống. Sâu gây hại nhiều nhất ở các tuổi 3,4, 5 và 6. Thiệt hại do sâu đục thân gây ra nặng nhất là giai đoạn bắp đã trỗ cờ, làm gảy cây hay gảy cờ, có khi đến 50%.

- Sâu làm nhộng bên trong đường đục vào. Đầu nhộng quay xuống dưới gần lỗ đục và có tơ bịt kín miệng lỗ đục lại. Đôi khi sâu bò ra ngoài và làm nhộng giữa bẹ và thân ngô, nhất là lúc mưa nhiều.

3. Các yếu tố ảnh hưởng đến mật độ sâu

- Điều kiện thời tiết:

+ Nhiệt độ thích hợp cho sâu sinh trưởng và phát triển là từ 15 – 32ºC.

+ Ẩm độ: Sâu sinh trưởng và phát triển ở điều kiện ẩm độ cao, vì ẩm độ ảnh hưởng nhiều đến tỷ lệ nở của trứng và sâu. Ẩm độ thích hợp từ 95 – 100%.

- Nguồn thức ăn:

+ Sâu tuổi 1 và 2 thích ăn những phần non, mềm, nhiều nước như hoa đực lúc chưa nở, phần lá bên trong nõn hay râu bắp non.

+ Sâu từ tuổi 3 trở đi: thích những bộ phận ít nước nhưng nhiều đường như lóng thân cây ngô lúc trỗ cờ, lõi bắp và hạt bắp non.

- Thiên địch: Trong tự nhiên sâu thường bị một số loài ong và ruồi ký sinh làm giảm mật độ rất nhiều.

4. Biện pháp phòng và trừ bệnh sâu đục thân ngô

Để hạn chế mức độ gây hại của sâu, bạn có thể áp dụng kết hợp một số biện pháp sau đây:

- Không nên trồng nhiều vụ ngô liên tục trong 1 năm, hoặc liên tục từ năm này sang năm khác. Không trồng ngô cùng với các cây cũng là ký chủ của sâu như: kê, cao lương, dây,.....trên cùng một khu vực vì sẽ luôn duy trì nguồn thức ăn cho sâu. Nếu có điều kiện, sau khi trồng một vài vụ ngô nên luân canh với các loại cây trồng không phải là ký chủ của loài sâu này để cắt đứt nguồn thức ăn liên tục của sâu trên đồng ruộng.

- Dựa vào tình hình thực tế, ở những khu vực thường xuyên bị sâu hại nặng, nên lựa chọn những giống có khả năng chống chịu tốt, kháng hoặc ít bị nhiễm sâu đục thân.

- Sau khi thu hoạch bắp xong nên cắt thân cây sát gốc, chôn vùi hay làm thức ăn cho gia súc. Để nhanh chóng tiêu diệt sâu non, nhộng nằm bên trong thân. Nhằm tiêu diệt mầm mống gây bệnh được hiệu quả.

- Thường xuyên thăm đồng ruộng, nếu phát hiện sớm những ổ sâu non (ít) thì nên tiến hành ngắt và tiêu hủy. Sau đó tiến hành phun thuốc phòng và trừ kịp thời sâu non mới nở kịp thời khi chúng mới chỉ cắn phá trên lá chưa kịp đục vào thân cây.

- Có thể phun Nuvacron 0,1 – 0,15%, Diaphos 50EC, Pyrinex 20EC, Vibasu 40ND, Saivina 430SC, Cyper 25EC,.....Ngoài ra có thể sử dụng một số loại thuốc trừ sâu dạng hạt bón theo hàng, hốc cây ngô như: Diaphos 10G, Vicarp 4H, Padan 4G, Vibasu 10H,....

Lưu ý: Nếu bắt buộc phải sử dụng thuốc phải phun trước khi ngô trỗ cờ ít nhất 10 ngày (trong trường hợp để giống).

NVKHNN- Trịnh Thị Khương

Bình luận